CD is een afkorting van de Engelse term conduct disorder. CD wordt beschreven als een zich herhalend en aanhoudend gedragspatroon, waarbij de grondrechten van anderen geweld wordt aangedaan of belangrijke bij de leeftijd horende sociale normen en regels worden overtreden.
ODD (oppositioneel-opstandige gedragsstoornis) is een afkorting van de Engelse term oppositional defiant disorder. Een kind met ODD heeft gedurende minimaal 6 maanden een patroon van negatief, agressief en opstandig gedrag laten zien.
Conduct disorder (CD) en Oppositioneel-opstandige gedragsstoornis (ODD) zijn stoornissen die zich in de jeugd voordoen.

CD en ODD behoren tot de externaliserende psychische stoornissen, waarbij het verstorende effect van het gedrag op de sociale omgeving centraal staat. Dit in tegenstelling tot de internaliserende stoornissen (bijv. angst en depressie) waarbij vooral het lijden van de persoon zelf centraal staat.
Geschat wordt dat 2 - 4% van de jongeren CD heeft (Amerikaans onderzoek). In de leeftijd van 13 tot 18 jaar heeft 6% CD (Nederlands onderzoek). Het aantal kinderen met ODD varieert van 2 - 16%. Deze ruime marge hangt enerzijds samen met het gebrek aan precisie in de definitie van ODD in het verleden en met verschillen in de manieren waarop onderzoek naar het voorkomen van ODD is uitgevoerd.

DSM

De termen ODD en CD zijn afkomstig uit de DSM (Diagnostic Statistical Manual of Mental Disorders) een van de meest gebruikte internationale classificatiesystemen in de geestelijke gezondheidszorg. Het is een groepering van stoornissen op basis van waarneembaar gedrag. Er worden kenmerken op een rij gezet die bij bepaalde problemen voorkomen en regels gesteld wanneer van een stoornis gesproken kan worden. Om te weten of een kind CD of ODD heeft moet het kind aan een aantal criteria voldoen. De criteria staan beschreven in het diagnostisch classificatiesysteem DSM-IV.
Omdat de kennis over psychiatrische stoornissen toeneemt wordt de DSM regelmatig bijgesteld. In 2013 wordt de vijfde versie verwacht.
De DSM zegt dus niets over de oorzaken, de gevolgen en de beste aanpak voor een kind. Dat soort informatie hoort wel bij de diagnose.

Symptomen CD

Een kind of een adolescent heeft een gedragsstoornis als tenminste 3 van de 15 onderstaande criteria het afgelopen jaar - en tenminste 1 criterium het laatste half jaar - aanwezig zijn in diverse situaties.

Agressie gericht op mensen en dieren. Het kind of de jongere:
· Pest, bedreigt of intimideert vaak anderen.
· Begint vaak vechtpartijen.
· Heeft een 'wapen' gebruikt dat anderen lichamelijk letsel kan toebrengen
  (bijvoorbeeld een knuppel, steen, gebroken fles, mes, vuurwapen).
· Heeft mensen mishandeld.
· Heeft dieren mishandeld.
· Heeft in een direct contact iemand bestolen
  (bijvoorbeeld iemand van achteren neerslaan, tasjesroof, afpersing, gewapende overval).
· Heeft iemand tot seksueel contact gedwongen.

Vernieling van eigendom. Het kind of de jongere:
· Heeft opzettelijk brand gesticht met de bedoeling ernstige schade te veroorzaken.
· Heeft opzettelijk eigendommen van anderen vernield
  (anders dan door brandstichting).

Leugenachtigheid of diefstal. Het kind of de jongere:
· Heeft ingebroken in een huis, gebouw of auto.
· Liegt vaak om goederen of gunsten van anderen te krijgen of om verplichtingen uit de weg te gaan
  (bijvoorbeeld oplichting).
· Heeft zonder direct contact met het slachtoffer voorwerpen van waarde gestolen
  (bijvoorbeeld winkeldiefstal maar zonder in te breken, valsheid in geschrifte).

Ernstige schendingen van regels. Het kind of de jongere:
· Blijft vaak, ondanks het verbod van de ouders, 's nachts van huis weg, beginnend voor het 13e jaar.
· Is tenminste tweemaal van huis weggelopen en 's nachts weggebleven
  (of eenmaal gedurende een langere periode zonder terug te keren).
· Spijbelt vaak, beginnend voor het 13e levensjaar.

Symptomen ODD

Een kind heeft ODD als hij of zij voldoet aan 4 of meer van de onderstaande 8 criteria gedurende minimaal 6 maanden.
Het kind:
· Is vaak driftig.
· Maakt vaak ruzie met volwassenen.
· Is vaak opstandig of weigert zich te voegen naar verzoeken/regels van volwassenen.
· Ergert vaak met opzet anderen.
· Geeft anderen vaak de schuld van eigen fouten of wangedrag.
· Is vaak prikkelbaar en ergert zich gemakkelijk aan anderen.
· Is vaak boos en gepikeerd.
· Is vaak hatelijk en wraakzuchtig.

Een kind met ODD heeft - thuis of bij mensen die het goed kent - last van woede-uitbarstingen, koppigheid, het is ongevoelig voor aanwijzingen van volwassenen, niet geneigd om een compromis te zoeken of te overleggen of zich te voegen naar volwassenen. Het kind vloekt vaak, heeft last van een lage eigenwaarde, is afstandelijk en heeft moeite om emoties te uiten. Het legt moeilijk contact, heeft last van stemmingswisselingen en heeft een lage frustratietolerantie. Deze kinderen tasten voortdurend grenzen af en zijn agressief.

Diagnose

Een kinder- en jeugdpsychiater diagnosticeert een agressieve gedragsstoornis aan de hand van gegevens uit gesprekken met ouders en leerkrachten over de voorgeschiedenis van het kind of de jongere en zijn eigen observaties in contacten met het kind of de jongere. Bij kinderen is men zeer voorzichtig met de diagnose antisociale gedragsstoornis, omdat agressief gedrag ook bij bepaalde leeftijdsfasen kan horen en een kind nog niet uitontwikkeld is.

Oorzaken

Lange tijd werd gedacht dat kinderen als een onbeschreven blad zonder eigenschappen werden geboren en antisociaal werden gemaakt. Nu weten we dat kinderen met bepaalde eigenschappen of in aanleg aanwezige eigenschappen worden geboren die hen eerder in een situatie brengen die dergelijk gedrag uitlokt. Bepaalde factoren brengen een groter risico op een agressieve gedragsstoornis met zich mee, bijvoorbeeld een laag IQ, een ontwikkelingsachterstand, taalproblemen, gebrek aan schuldgevoel, impulsiviteit, aandachtsproblemen, niet-consistente opvoeding, pesten en gepest worden.

Beschermende factoren

Niet alle kinderen en adolescenten die aan meerdere risicofactoren worden blootgesteld, ontwikkelen een gedragsstoornis.
De invloed van risicofactoren kan worden gecompenseerd door beschermende factoren.

Beschermende factoren kunnen zijn:
· Een bovengemiddelde intelligentie en sociale vaardigheden.
· Een goed ontwikkeld aanpassingsvermogen (veerkracht).
· Een hechte relatie met tenminste één gezinslid of ouder.
· Een hechte relatie met iemand buiten het gezin (bijvoorbeeld iemand van de kerk of een leerkracht).
· Een sterke relatie met vrienden die geen antisociaal gedrag vertonen.
· Succesvol een opleiding volgen.
· Een gezond gevoel van eigenwaarde.

Zie ook: www.trimbos.nl/onderwerpen/psychische-gezondheid/cd-en-odd

Zie ook: www.balansdigitaal.nl/stoornissen/odd-cd/wat-is-odd-cd/