Hypersensitiviteit is geen ziekte of stoornis, het is een eigenschap.

Zoals sommige mensen intelligenter zijn dan andere, zo zijn sommige gevoeliger dan andere. Iemand die zeer gevoelig is noemen we ‘hypersensitief’ , ‘hooggevoelig’of ook wel HSP, ‘Highly Sensitive Person’.

Een HSP is meer dan gemiddeld gevoelig voor indrukken en prikkels en merkt meer signalen en details op. Alle indrukken worden uitgebreider en intensiever gefilterd dan bij de gemiddelde mens. Wat anderen normaal vinden zoals mensenmassa’s of harde muziek, kan voor HSP’s al snel te veel zijn; zij raken dan overprikkeld door letterlijk een teveel aan (sterke) prikkels.

Ongeveer 20% van de bevolking is hooggevoelig. Het is waarschijnlijk een erfelijke eigenschap, die evenveel voorkomt onder mannen als vrouwen. Dit blijkt uit onderzoek van Elaine Aron, Amerikaans psychotherapeute en universitair docente, en grondlegster van het begrip HSP. Het is een eigenschap die in onze hectische, westerse maatschappij, waar de nadruk ligt op verstand en ratio, niet erg wordt gewaardeerd. Zoals elke eigenschap gaat hooggevoeligheid gepaard met zowel positieve kanten als valkuilen. Door het bewust zijn en het accepteren van de eigen hooggevoeligheid kan deze echter van een valkuil en een last, tot een kwaliteit en een gave worden. Hiertoe is het onder andere belangrijk om goed te leren aarden, grenzen te stellen, de innerlijke kracht te versterken en een juiste balans te vinden tussen activiteit en rust.

Kenmerken van HSP’s

Zijn onder meer:

  • · Snel schrikken.

    · Last hebben van kleren die kriebelen, naden in sokken of kledingmerkjes tegen de huid.

    · Niet houden van verrassingen.

    · Meer leren van een vriendelijke terechtwijzing dan van strenge straf.

    · Lijkt gedachten te kunnen lezen.

    · Moeilijke woorden gebruiken voor de leeftijd.

    · Elk vreemd geurtje ruiken.

    · Een scherpzinnig gevoel voor humor hebben.

    · Zeer intuïtief lijken.

    · Moeilijk in slaap te krijgen na een opwindende dag.

    · Moeite hebben met grote veranderingen.

    · Wil zich verkleden als de kleren nat of zanderig zijn geworden.

    · Veel vragen stellen.

    · Perfectionistisch zijn.

    · Oog hebben voor het verdriet van anderen.

    · Van rustige spelletjes houden.

    · Diepzinnige, beschouwende vragen stellen.

    · Zeer gevoelig zijn voor pijn.

    · Slecht kunnen tegen een luidruchtige omgeving.

    · Oog hebben voor detail (iets dat van plaats is veranderd, een verandering in iemand uiterlijk).

    · Eerst kijken of het veilig is alvorens ergens in te klimmen.

    · Het best presteren wanneer er geen vreemden bij zijn.

    · De dingen intensief beleven.

Aron geeft aan dat een kind hoogsensitief is wanneer dertien of meer kenmerken van toepassing zijn. Maar ook wanneer slechts één of twee kenmerken in extreme mate aanwezig zijn geldt een kind als hoogsensitief.

Er zijn globaal genomen twee soorten HSP’s. De grootste groep, zo’n 70%, is van nature rustig en meer introvert. Zij voelen zich prettig bij een redelijk gelijkmatig leven met weinig risico’s. Het andere deel, ongeveer 30% van de HSP’s, heeft juist behoefte aan nieuwe ervaringen en spanning en is meer extravert. Zij worden ook wel HSS genoemd, ‘High Sensation Seekers’. Zij zijn enerzijds snel verveeld en op zoek naar uitdaging, maar raken anderzijds snel overbelast. Zij leven als het ware met één voet op de rem en één voet op het gaspedaal.

Het Landelijk informatiepunt Hoog Sensitieve Kinderen (LiHSK) heeft de kenmerken verdeeld in vier categorieën:

· Lichamelijk: het fysieke lichaam, inclusief de zintuigen.
· Emotioneel: gevoelens, omgang met anderen.
· Mentaal: denken, leren, informatieverwerking.
· Spiritueel: besef van een zingevende context, eventueel vallend buiten de grenzen van het direct waarneembare.

Bij hoogsensitieve kinderen herkennen we kenmerken uit alle vier categorieën. De kenmerken staan in relatie tot elkaar en hebben dus vooral betekenis in hun onderlinge samenhang. Daarmee ontstaat een beeld van hoogsensitiviteit, dat in een kind herkenbaar moet zijn. Voldoen aan slechts enkele kenmerken is in de visie van LiHSK dus niet genoeg om te kunnen spreken van hoogsensitiviteit.

Kenmerken op lichamelijk gebied:
· Veel zien, kleine veranderingen waarnemen.
· Graag 'langs de kant' staan om te observeren.
· Scherp horen, bijvoorbeeld geluiden snel 'hard' noemen.
· Geïrriteerd zijn door kleine ongemakken, zoals een natte mouw of labeltjes in kleding.
· Intens reageren op lichamelijke pijn.
· Subtiele geur- en smaakverschillen onderscheiden.
· Gevoelige ogen, bijvoorbeeld licht snel 'fel' noemen.

Kenmerken op emotioneel gebied:
· Aanvoelen van stemmingen en emoties.
· Zich snel zorgen maken.
· Toetrekken naar kinderen die enigszins buiten 'de groep' vallen.
· Behoefte hebben aan een rustige omgeving met niet te veel mensen.
· Moeite hebben met veranderende omstandigheden.
· De kwetsbaarheid van anderen zien en begrijpen.
· Tijd nodig hebben om aan een nieuwe situatie of omgeving te wennen.
· Inlevingsvermogen, zich goed kunnen verplaatsen in de gevoelens van anderen.
· Niet van verrassingen houden.
· Op jonge leeftijd al in staat zijn tot zelfreflectie.
· Niet in het middelpunt van de belangstelling willen staan.

Kenmerken op mentaal gebied:
· Een goed geheugen hebben.
· Voor de leeftijd over een grote woordenschat beschikken.
· Snel van de ene gedachte naar de andere associëren.
· Diepzinnige vragen stellen.
· Eindeloos willen weten 'waarom'.
· Resultaten van rekenen blijven achter bij de rest van de vakken.
· Een goed gevoel voor vreemde talen hebben, maar die graag in de praktijk leren via conversatie
  (liever dan uit een boekje).
· Kennis op school niet letterlijk willen/kunnen reproduceren, maar liever creatief toepassen.
· Moeite hebben met structureren en organiseren.
· Een hekel hebben aan oefenen en herhalen.
· Dichtklappen of zenuwachtig worden bij feitelijke, gesloten vragen.
· Liever belevend lezen dan begrijpend lezen.

Kenmerken op spiritueel gebied:
· Eigen wijsheid, heel gericht de eigen weg volgen.
· Vol levenslust, heel blij en enthousiast kunnen zijn.
· Zeer hechten aan de waarheid.
· Gericht zijn op liefde en vrede.
· Diep nadenken over levensvragen.
· Sterke binding hebben met de natuur (planten, dieren).
· Blijk geven van respect voor het leven en voor andere mensen.
· Wat tegenover elkaar staat tot harmonie (willen) brengen ('mediator').

Sommige kinderen geven blijk van paranormaal/spirituele kenmerken. Deze kenmerken zijn niet karakteristiek voor alle hoogsensitieve kinderen, maar kunnen bij enkele van hen wel overduidelijk aanwezig zijn:

· Geesten of entiteiten ervaren.
· Communiceren met elfjes, kabouters enzovoort.
· Telepathische vermogens bezitten.
· Gebeurtenissen voorzien.
· Licht en kleuren (aura's) waarnemen.
· Herinneringen aan vorige levens hebben.

De sensitieve last

De kern van de last die sensitieve mensen kunnen ervaren is het “buitenstebinnen leven”.

Het proces van “buitenstebinnen leven” verloopt in grote lijnen als volgt:
1: Externe overprikkeling: De prikkels worden niet afdoende verwerkt.
    Op lichamelijk, geestelijk en/of gevoelsmatig gebied ervaart men signalen of problemen
    (bijvoorbeeld vermoeidheid). De omgeving dringt binnen.
2: Interne overprikkeling: Men gaat over de situatie doordenken, misschien dromen.
    Onzekerheid neemt toe. Dat leidt tot extra klachten (bijvoorbeeld slecht slapen, afwezig zijn).
3: Verlies van het eigen ik: Men probeert de overbelasting te stoppen door beschermingsmaatregelen
    te nemen:
    nog meer energie steken in het voldoen aan verwachtingen van de buitenwereld;
    terugtrekken uit nevenactiviteiten zoals sport of hobby.
    Daardoor verlies van de eigen mening, het eigen gevoel. Men raakt geïsoleerd.

Niet alleen de hoeveelheid prikkels kan overweldigend zijn, ook de aard ervan.
Dat gebeurt als de omgeving sterk afwijkt van wie men is. Specifiek op school is die kans aanwezig, omdat je de omgeving meestal niet zelf kunt kiezen: leerkrachten/docenten, medeleerlingen, schoolcultuur, werkplek.
“Buitenstebinnen werken” kan eindigen in een burnout. Niet de burnout van de 70 uur per week werkende manager, maar een kwalitatieve burnout: alle energie wordt verspild aan het overbruggen van het verschil tussen wie iemand is en wat de omgeving verlangt.

Zie ook:

hoogsensitief.startpagina.nl/

www.hooggevoelig.nl/drupal6/wat-betekent-hooggevoelig

www.lihsk.nl/kenmerken.htm

www.hspcoaching.nl/hoogsensitief_burnout.htm

Boek: Het hoogsensitieve kind geschreven door Elaine Aron (psychotherapeut en universitair docent)