Een psychose is geen ziekte op zich.
Een psychose kan het gevolg zijn van een stemmingsstoornis of een persoonlijkheidsstoornis, zoals depressie en borderline. Hierbij is er een teveel aan een bepaald stofje in je brein: dopamine. Daardoor werken hersenen niet zoals ze zouden moeten werken. Bij een psychose is het vaak zo dat de patiënt niet in de gaten heeft dat zijn ervaringen niet kloppen. Zijn of haar werkelijkheid is de juiste. Bij tal van andere aandoeningen weet iemand meestal wel dat er iets niet in orde is, maar wil het niet met iedereen bespreken, schaamt zich of zoekt eerst zelf naar een oplossing.
De meest bekende stoornis waarbij psychoses voorkomen, is schizofrenie.

Een psychose kan uren, dagen of weken duren en kan blijken uit een of meer van de volgende verschijnselen:

Hallucinaties - Iemand die psychotisch is kan iets waarnemen (horen, zien, ruiken, voelen, proeven) dat er in werkelijkheid niet is. Deze ervaringen zijn voor de betrokkene zeer 'echt'. Het horen van stemmen is de meest voorkomende hallucinatie. Soms geven stemmen commentaar op het gedrag of geven ze opdrachten. Hallucinaties kunnen zeer hinderlijk zijn voor degene die er last van heeft. Als de patiënt op de stemmen reageert, dan kan dit leiden tot vreemd of storend gedrag. Vaak lukt het de patiënt een lange tijd om deze ervaringen voor zichzelf te houden, zonder dat mensen in de omgeving er iets van merken.

Wanen - Dit zijn individuele ideeën of overtuigingen die absoluut niet in overeenstemming zijn met algemeen geaccepteerde ideeën of opvattingen. Het draait bij een waan altijd om de betrokkene zelf; hij heeft bijvoorbeeld de overtuiging dat hij buitengewone kwaliteiten bezit, rechtstreeks in verbinding staat met een hogere macht of weet zeker dat er een complot tegen hem wordt gesmeed. Ogenschijnlijk gewone gebeurtenissen krijgen een speciale betekenis. Het is moeilijk iemand met wanen op andere gedachten te brengen: hij houdt sterk aan zijn ideeën vast en is vaak niet gevoelig voor logische tegenwerpingen.

Verward denken - Het denkproces kan te snel, te langzaam of chaotisch zijn. Vaak lukt het niet om helder te denken. Soms gaat het verband tussen gedachten verloren. Hierdoor is het nogal eens moeilijk om te begrijpen wat iemand die psychotisch is precies bedoelt. Op zijn beurt kan hij weer moeite hebben om anderen te begrijpen. Dit komt doordat hij zich niet goed kan concentreren en problemen heeft met onthouden. Het kan hem vaak moeite kosten het gedrag van anderen te plaatsen.

Vaak komen voorafgaand aan, tegelijk met of na afloop van een psychose ook andere verschijnselen voor zoals negatieve symptomen, cognitieve stoornissen en depressie.

Negatieve symptomen:
Duiden op het ontbreken van gedrag dat normaal wel aanwezig is. Voorbeelden zijn: weinig spreken; weinig initiatief tonen; weinig energie hebben; weinig gebaren maken; een vlakke gezichtsuitdrukking hebben; een teruggetrokken gedrag vertonen. Negatieve symptomen kunnen zeer ernstig zijn. De patiënt heeft dan zijn vitaliteit en enthousiasme geheel verloren. Anderen kunnen dit opvatten als luiheid en 'niet willen deugen'. De patiënt kan er niets aan doen dat hij deze negatieve symptomen heeft. Negatieve symptomen zijn vaak moeilijk te behandelen.

Cognitieve stoornissen:
Zijn verslechteringen in de verwerking van informatie door de hersenen. De patiënt heeft moeite zich te concentreren, is gemakkelijk afgeleid of heeft moeite verschillende soorten informatie gelijktijdig te verwerken (bijvoorbeeld te lezen terwijl de radio aanstaat).

Bij een depressie:
Is er sprake van een sombere stemming en een gedaalde zelfwaardering. Soms is de wanhoop zo groot dat mensen zelfdoding overwegen of zelfs een suïcidepoging doen.

Een psychose komt het meest voor bij mensen tussen de 16 en 30 jaar en kan samenhangen met verschillende psychiatrische ziektebeelden. Zo zijn er psychosen door drugsgebruik, psychosen bij een manisch-depressieve aandoening, psychosen bij schizofrenie en psychosen in het kader van kortdurende psychotische stoornissen. Manisch-depressieve stoornissen komen voor bij 1 op de 200 mensen, schizofrenie bij 1 op de 100. Welke aandoening het precies is, hangt onder andere af van bijkomende verschijnselen, oorzaken en tijdsduur van de psychose. Omdat het verloop van de aandoening mede de diagnose bepaalt, kan het in sommige gevallen ongeveer een half jaar duren voor de diagnose met zekerheid gesteld kan worden. Houd er rekening mee dat de eerste diagnose later bijgesteld kan worden.
Volgens de multidisciplinaire richtlijn schizofrenie (maart 2005) blijft het in ongeveer 10 procent van de gevallen bij 1 psychose en herstelt de patiënt tot het niveau van voor zijn psychose.

De oorzaken

Iedereen kan psychotisch worden. Meestal is er geen duidelijke oorzaak te vinden. Soms kan het ontstaan als er sprake is van ernstige lichamelijke ontregelingen zoals hoge koorts bij kleine kinderen of na een zware operatie bij ouderen. Het ontstaan van een psychose hangt af van de kwetsbaarheid om een psychose te krijgen en van de stress die iemand ondervindt.
Een psychose wordt NIET veroorzaakt door opvoedings- of gezinsproblemen. Meestal zijn er geen duidelijke problemen in het gezin die de aanleiding vormen als iemand voor het eerst psychotisch wordt.

Behandeling

De behandeling van schizofrenie en psychose gaat grotendeels gelijk op: Ze bestaat enerzijds uit het tegengaan van de ziekteverschijnselen, anderzijds uit het ondersteunen en leren omgaan met de handicap van een ernstige ziekte die niet overgaat.

Als het lukt om de ziekteverschijnselen te behandelen dan blijft er altijd nog een kwetsbaarheid bestaan. En met die kwetsbaarheid moet de patiënt leren omgaan. Bij iedere patiënt moet eerst goed in kaart gebracht worden welke verschijnselen zich voordoen en op welke gebieden het functioneren verminderd is. Zonder informatie van familieleden, vrienden e.d. is dit bijna onmogelijk. Het tegengaan van de ziekteverschijnselen, waarbij medicijnen een belangrijke rol spelen, vereist van de patiënten, familieleden en artsen een grote mate van samenwerking. Het zijn de familieleden die de patiënt meemaken en het effect van medicijnen van dag tot dag kunnen bijhouden.

Zie ook:

psychoseanders.wordpress.com

www.ypsilon.org/?page=5233509

www.gezondheidsnet.nl/geest/artikelen/147/verward-door-een-psychose